Waar mensen écht de stad maken

Iwan-Baan-Torre-David.jpg

Voor de uitspraak ‘Mensen maken de stad’ is veel te zeggen. De laatste jaren veelvuldig bekrachtigt dank getuige een groeiend aantal interessante bewonersinitiatieven, creatieve sociaal ondernemers en andere maatschappelijke bottom-up projecten. De ruimte die steeds meer vrij komt of zelf je stad te maken krijgt, met name in de grote steden, uiteenlopende en vaak opvallend leuke invullingen. De recente oratie van sociaal geograaf Justus Uitermark is een raak en inspirerend verhaal over de opkomst van deze ontwikkelingen: zelforganisatie.

Helemaal zelf maken we de stad niet, althans niet in Nederland. Op wat zelfbouw na staat de woningvoorraad er vaak al en wordt ook iedere vorm van (ondergrondse) infrastructuur in Nederland al keurig netjes voor ons aangelegd. Mensen maken de stad, maar de overheid doet volop mee. Het kan ook anders gaan. In sommige delen van de wereld is de overheid compleet afwezig of deze heeft zich al een lange tijd geleden teruggetrokken. Aldaar wordt gebouwde omgeving volledig ingevuld of volledig gemaakt door mensen zelf.

Het werk van de Nederlandse architectuurfotograaf Iwan Baan omvat foto’s die deze productiekracht van mensen als geen andere op prachtige wijze weergeeft. Ik bezocht onlangs de tentoonstelling van het werk van Iwan Baan in het MARTa Herford in Duitsland. Iwan Baan brak in 2012 door bij het grote publiek met een spectaculaire luchtfoto van een donker Manhattan waar de orkaan Sandy voor stroomuitval had gezorgd. De fotograaf uit Alkmaar werkt met nu grote architecten als Rem Koolhaas, Herzog & de Meuron en Zaha Hadid.

Enkele voorbeelden uit het werk van Baan laten zien hoe letterlijk mensen zelf hun leefomgeving maken. Makoko is een bijzondere sloppenwijk van de Nigeriaanse miljoenenstad Lagos. De gemeenschap is op zichzelf aangewezen en woont op huizen in palen ín de Lagos Lagune. Het leven in Makoko heeft zich aangepast aan de ruimtelijke realiteit: de wegen zijn van water en het vervoer geschiedt op lange, houten kano’s. En in het noorden van China leven al millennia lang mensen in grothuizen, zogeheten Yaodong’s. De zachte lössbodems verlenen zich optimaal om eigenhandig een huis in te maken; cool in de zomer en relatief eenvoudig te verwarmen in de winter. Zonder alle nodige bouwmaterialen en zonder kennis van constructies leefden tot verkort naar schatting veertig miljoen mensen in een Yaodong.

Ten slotte het intrigerende verhaal van de Torre David, een reusachtige wolkenkrabber in hartje Carácas, Venezuela. De toren is door toedoen van de economische situatie en de dood van de ontwikkelaar nooit afgekomen, maar wordt momenteel wel bewoond door honderden families die hun eigen verticale stad hebben gemaakt. De toren is al jaren het terrein van onderzoek voor het architectuurduo de Urban-Think Tank, bestaande uit Hubert Klumpner en Alfredo Brillembourg (neefje van de oorspronkelijke ontwikkelaar) en wereldwijd een bron van fascinatie en inspiratie. Ook voor mij persoonlijk blijft de Torre David iets onbeschrijfelijks en bovenal de ultieme representatie van het samenkomen van de geplande en geleefde stad.

Mensen maken de stad, ook wij doen dat iedere dag weer. Maar het werk van Iwan Baan laat prachtig zien hoe ook zonder overheid, planners en architecten mensen hun eigen stad weten te maken. Met veel aanpassingsvermogen, een flinke dosis intuïtie en een ongekende creativiteit.

De TED talk van Iwan Baan, uit september 2013, is een inspirerend verhaal, uiteraard bijgestaan door de prachtige foto’s van Baan.

De tentoonstelling ’52 Weeks, 52 Cities‘ is nog tot en met 30 maart te zien in het MARTA Herford. Dit museum ligt in een klein dorp in het Duitse Westfalen maar is een indrukwekkend gebouw, ontworpen door niemand minder dan Frank O. Gehry.

Op het IDFA verschijnt dit jaar een documentaire over de Torre David en recentelijk speelde de toren een rol in een aflevering van de serie Homeland.

David ter Avest

David ter Avest

David is stadsgeograaf en werkzaam bij het Lectoraat Dynamiek van de Stad. Met een geografische en sociologische blik kijkt David naar steden. Hij blogt over ontwerp, mobiliteit en beleving.

One Reply to “Waar mensen écht de stad maken”

  1. Gerben Helleman schreef:

    Voor wie meer wilt weten over zelforganisatie in Torre David te Caracas zie: http://stadslente.blogspot.nl/2014/04/torre-david-een-informele-stad-in-een.html

Reageren

scroll to top